Foniatria jest dziedziną otolaryngologii zajmującą się w szczególności wydawaniem głosu, czyli dźwięcznością albo fonacją. Specjalista foniatra zajmuje się diagnostyką i leczeniem zaburzeń mowy i głosu, przeprowadza badania, których celem jest ocena stanu narządów mowy, a w szczególności krtani i strun głosowych. Lekarz foniatra zajmuję się emisją dźwięków do otoczenia, sposobem ich wytwarzania przez narządy mowy oraz wszelkimi nieprawidłowościami i zmianami patologicznymi w obrębie tych zagadnień.
Konsultacja u lekarza foniatry jest wskazana w związku z problemami z głosem, mową, słuchem i zaburzeniami komunikacji. Najczęstsze wskazania do wizyty u tego specjalisty to:
— Problemy z głosem takie jak chrypka, która utrzymuje się przez dłuższy czas (więcej niż dwa tygodnie), zmiana barwy głosu, jego słabnięcie, utrata kontroli nad głosem, ból gardła podczas mówienia lub śpiewu, zmęczenie głosowe po krótkim czasie mówienia, częste, nawracające infekcje gardła i krtani,
— zaburzenia mowy, problemy z artykulacją dźwięków, jąkanie się, zaburzenia płynności mowy, opóźniony rozwój mowy u dzieci, problemy z mową po urazach mózgu, udarze lub w wyniku chorób neurodegeneracyjnych,
— zaburzenia słuchu, pogorszenie słuchu nagłe, jak i postępujące, szumy uszne, ból ucha lub uczucie zatkania, nawracające infekcje ucha, problemy z równowagą związane z zaburzeniami w uchu wewnętrznym,
— problemy związane z zawodowym używaniem głosu przez nauczycieli, aktorów, prezenterów itp. Konsultacja u foniatry może być konieczna w przypadku problemów zawodowych lub nawykowych związanych z używaniem głosu oraz w ramach profilaktyki dla osób narażonych na ryzyko zawodowych zaburzeń głosu,
— zaburzenia oddychania związane z mową, zaburzenia połykania, częste krztuszenie się podczas jedzenia lub picia, uczucie zalegania jedzenia w gardle lub przełyku,
— rekonwalescencja po operacjach krtani gardła lub innych struktur anatomicznych związanych z głosem, mową i połykaniem, rehabilitacja po operacjach w obrębie głowy i szyi.
Z porady foniatry należy skorzystać, jeśli występują jakiekolwiek trwałe lub nawracające problemy z głosem, mową, słuchem wskazujące potrzebę specjalistycznej diagnostyki i leczenia. Wczesna konsultacja i interwencja lekarza może zapobiec pogorszeniu się stanu zdrowia i poprawić jakość życia pacjenta.
Gdzie można skorzystać z pomocy lekarza foniatry?
W Warszawie z pomocy specjalistycznej z zakresu foniatrii i audiologii można skorzystać w Klinice Optimum świadczącej profesjonalne usługi medyczne z zakresu schorzeń rejonu głowy i szyi. Specjaliści praktykujący w klinice, na podstawie badań specjalistycznych kompleksowo zaplanują, poprowadzą leczenie oraz rehabilitację zarówno u dzieci, jak i osób dorosłych. Konsultacja u foniatry jest zalecana w przypadku problemów zawodowych lub nawykowych związanych z używaniem głosu oraz w ramach profilaktyki dla osób narażonych na ryzyko zawodowych zaburzeń głosu.
Foniatra, laryngolog czy logopeda – do kogo się umówić?
Podział bywa mylący, bo zakresy częściowo się pokrywają. Laryngolog zajmuje się szeroko chorobami uszu, nosa, gardła i krtani, od infekcji po zabiegi. Foniatra jest lekarzem wyspecjalizowanym w tym, jak powstaje głos i mowa, więc trafiają do niego osoby z przewlekłą chrypką, męczliwością głosu, zaburzeniami płynności mowy czy problemami po operacjach w obrębie krtani i szyi. Logopeda nie jest lekarzem i nie stawia diagnozy medycznej: prowadzi terapię, uczy prawidłowej emisji głosu, artykulacji i ćwiczeń oddechowych. W praktyce ścieżka wygląda najczęściej tak, że foniatra ustala przyczynę dolegliwości, a dalszą pracę nad głosem lub mową prowadzi logopeda albo terapeuta emisji głosu.
Jak przygotować się do wizyty u foniatry?
Zanotuj przed wizytą, od kiedy trwa problem, czy narasta, o jakiej porze dnia jest najsilniejszy i co go nasila: długie mówienie, hałas, wysiłek, infekcja. Zabierz wcześniejsze wyniki badań, karty informacyjne ze szpitala i listę przyjmowanych leków, łącznie z preparatami wziewnymi. Dla oceny krtani istotne są też informacje o paleniu, refluksie, alergiach, chrapaniu i pracy w hałasie, a jeśli używasz głosu zawodowo – opis obciążenia: ile godzin dziennie mówisz, w jakich warunkach i czy korzystasz z nagłośnienia. W dniu wizyty lepiej nie obciążać głosu ponad miarę i nie przychodzić bezpośrednio po kilku godzinach głośnego mówienia, bo obraz badania może być wtedy mniej miarodajny.
Sama konsultacja opiera się na wywiadzie, ocenie brzmienia głosu oraz obejrzeniu krtani przy użyciu wziernika lub cienkiej kamery. Badanie zwykle nie jest bolesne, choć u części pacjentów wywołuje odruch wymiotny – warto uprzedzić o tym lekarza.
Higiena głosu na co dzień
Struny głosowe pracują lepiej, gdy śluzówka jest nawilżona, dlatego podstawą jest regularne picie wody i nawilżanie powietrza w sezonie grzewczym. Ogranicz chrząkanie, które mechanicznie drażni fałdy głosowe, i nie zastępuj mówienia szeptem, bo szept bywa dla krtani równie obciążający. W hałasie zamiast przekrzykiwać otoczenie lepiej podejść bliżej rozmówcy, a przy dłuższej pracy głosem robić krótkie przerwy głosowe. Dym tytoniowy, suche klimatyzowane pomieszczenia i mówienie podczas infekcji dróg oddechowych to trzy czynniki, które najszybciej pogarszają stan głosu.
Nie odkładaj konsultacji, jeśli chrypka utrzymuje się mimo ustąpienia przeziębienia, głos zanika bez wyraźnej przyczyny, pojawia się duszność, ból przy przełykaniu, krztuszenie się jedzeniem, wyczuwalny guzek na szyi albo nagłe pogorszenie słuchu. To sytuacje, w których wcześniejsza diagnostyka ma znaczenie dla dalszego leczenia.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda badanie u foniatry?
Lekarz przeprowadza wywiad, ocenia brzmienie i wydolność głosu, a następnie ogląda krtań przy użyciu wziernika lub cienkiej kamery wprowadzanej przez nos albo usta. Badanie trwa krótko i zwykle nie jest bolesne, choć bywa odczuwane jako nieprzyjemne.
Czy do foniatry potrzebne jest skierowanie?
To zależy od formy wizyty. Przy wizycie prywatnej skierowanie na ogół nie jest wymagane, natomiast w ramach finansowania publicznego zasady bywają inne i najlepiej potwierdzić je bezpośrednio w wybranej poradni przed umówieniem terminu.
Kiedy chrypka wymaga wizyty u specjalisty?
Gdy utrzymuje się dłużej niż dwa tygodnie mimo ustąpienia infekcji, gdy nawraca, gdy towarzyszy jej ból, duszność lub kłopoty z połykaniem albo gdy pojawia się u osoby pracującej zawodowo głosem. Przewlekła chrypka wymaga obejrzenia krtani.
Czy foniatra zajmuje się dziećmi?
Tak. Do foniatry kieruje się dzieci z opóźnionym rozwojem mowy, zaburzeniami artykulacji, jąkaniem, nawracającymi infekcjami gardła i krtani oraz podejrzeniem niedosłuchu. Diagnostyka służy tu ustaleniu przyczyny, zanim rozpocznie się terapia logopedyczna.
Czy problemy z głosem u nauczyciela to powód do konsultacji?
Tak, i to jedno z częstszych wskazań. Codzienne wielogodzinne mówienie w hałasie obciąża krtań, a wczesna konsultacja pozwala wychwycić zmiany, zanim się utrwalą. Foniatra może też zalecić naukę prawidłowej emisji głosu.
