Poprawa samooceny
Badania naukowe wielokrotnie wykazały, że osoby, które mają wyważoną samoocenę najlepiej radzą sobie w życiu i osiągają dobrą kondycję psychofizyczną. Jednocześnie wiadomo, że z problemem zaniżonej samooceny boryka się bardzo duża ilość osób. Na szczęście nad poprawą samooceny można skutecznie pracować.
Czym jest niska samoocena?
Niska samoocena to taki stan, gdy dana osoba źle o sobie myśli, nie wierzy w swoje możliwości a w konsekwencji żyje w stanie wycofania i nie robi nic by swoją sytuację polepszyć. Z niską samooceną ściśle wiążą się nieśmiałość, fobie społeczne i kompleksy.
Skąd bierze się niska samoocena?
Niska samoocena ma zazwyczaj swoje korzenie w błędach wychowawczych rodziców. Cierpią na nią osoby, które nie otrzymały wystarczającej ilości uwagi i te, które nie były wspierane. Błędne wychowanie prowadzące do istnienia niskiej samooceny to takie, gdzie dziecko jest często krytykowane, nieszanowane, gdy rodzice nie liczą się z potrzebami dziecka. Brak wsparcia u młodego człowieka skutkuje ogólnym strachem przed życiem.
Taka osoba boi się nabywać nowe umiejętności, często nawet boi się odzywać publicznie w obawie przed krytyką. Bardzo trudna przyszłość czeka także dzieci rodziców wycofanych społecznie, którzy żyją w stałym schemacie praca-dom. Takie osoby często nie mają życia towarzyskiego, żadnych pasji, nigdzie nie wyjeżdżają, dlatego ich dzieci nie mają szans oswoić się ze światem zewnętrznym.
Niskiej samoocenie sprzyjać będzie także posiadanie rodziców z różnymi lękami. Takie osoby przesadnie boją się o swoje dzieci, nie pozwalają im, więc wyjechać samym na kolonie czy pójść z rówieśnikami nad wodę. Niektórzy z nich wręcz ograniczają kontakty ze środowiskiem innych dzieci w obawie przed różnymi patologiami.
Na niską samoocenę cierpią także dzieci wywodzące się z domów nietypowych a więc z rodzin niepełnych, ubogich czy zmagających się z problemem alkoholowym. Takie zjawiska powodują społeczną stygmatyzację, które w umyśle młodego człowieka potrafi pozostać na długi czas.
Skutki niskiej samooceny?
Osoby dorosłe, które mają niską samoocenę i nic z tym nie robią zwykle dużo gorzej radzą sobie w życiu. Podejmują się prac poniżej kwalifikacji albo tam gdzie pracują nie awansują, stoją w miejscu, bo nie mają siły przebicia. W związku z tym zarabiają mniej niż ich rówieśnicy.
Osoby z niską samooceną bardzo często wchodzą także w niezdrowe związki.
Jeśli ktoś na przykład długo jest sam, bardzo szybko obniżają mu się wymagania, co do partnera i później wchodzi w związek często z osobą przypadkową, nie do końca taką, o jakiej marzył, bo nie wierzy, że ktoś lepszy nim się zainteresuje.
Na posiadaniu niskiej samooceny bardzo cierpią także osoby uzdolnione artystycznie, bo strach przed wystąpieniami publicznymi sprawia, że ich talent często pozostaje nieodkryty a praca niedoceniana.
Praca z pomocą literatury
Na szczęście niską samoocenę można zmienić. Ogromną pomoc stanowią różne pozycje książkowe pisane przez najlepszych psychologów. Dzięki takim poradnikom można dowiedzieć się jak postępować by zmienić swoje położenie. Warto zagłębiać się w tego typu treści, bo można zrozumieć jak ważne jest pozytywne myślenie o sobie i wiara we własne siły. Autorzy książek skupiają się na wydobywaniu mocnych stron danej osoby i pracy nad umiejętnościami miękkimi. Bardzo często dostępne są także ćwiczenia praktyczne, które pozwalają przetrenować umiejętności komunikacyjne i pewność siebie.
Praca z psychologiem
Gdy problem samooceny jest bardzo głęboki a zaburzenia w relacjach z innymi silne warto pomyśleć o pracy pod okiem psychoterapeuty. Z takiej usługi można skorzystać bezpłatnie w ramach NFZ. Terapeuta na cyklicznych spotkaniach uczy pacjenta, jak redukować napięcie, podpowiada też, co można zmienić by polepszyć swoje codzienne funkcjonowanie.
Co jeszcze można zrobić by poprawić samoocenę?
Aby polepszyć samoocenę warto osobiście postarać się o drobne sukcesy w życiu. Z całą pewnością potrzebne jest tutaj działanie. Warto wyjść do ludzi, zapisać się na kursy, warsztaty albo zdecydować na przynależność do jakiegoś stowarzyszenia. Można także zacząć pisać bloga, czy stworzyć jakąś grupę zainteresowań na portalu społecznościowym. Takie działaniu pomagają obniżyć nieśmiałość oraz podnoszą poziom samozadowolenia.
Jak ćwiczyć pewność siebie na co dzień?
Samoocenę zmieniają konkretne doświadczenia, w których coś się udało, a nie samo postanowienie zmiany. Stąd sens drobnych, powtarzalnych ćwiczeń:
- Zapisuj fakty, nie oceny. Zamiast „wypadłem słabo” notuj, co konkretnie się wydarzyło. Ocena zwykle jest surowsza niż przebieg zdarzeń.
- Prowadź listę rzeczy zrobionych. Krótka notatka na koniec dnia z tym, co udało się załatwić, działa lepiej niż lista zadań, która zawsze pokazuje zaległości.
- Ćwicz w sytuacjach o niskiej stawce. Pytanie w sklepie, komentarz na spotkaniu zespołu, telefon zamiast wiadomości. Trudne rozmowy idą łatwiej, gdy poprzedziło je wiele łatwych.
- Przygotowuj się do rozmów, których się obawiasz. Spisane wcześniej zdania odbierają dużą część napięcia.
- Zadbaj o podstawy. Sen, ruch i regularne posiłki nie budują samooceny, ale ich brak wyraźnie obniża odporność na stres i pogarsza samopoczucie.
Efekty przychodzą stopniowo i nierówno – po dobrym tygodniu potrafi przyjść gorszy. To normalny przebieg zmiany, a nie dowód, że praca nad sobą nie ma sensu.
Kiedy sama praca nad sobą nie wystarcza?
Samodzielna praca ma swoje granice. Rozmowę z psychologiem lub psychoterapeutą warto rozważyć, gdy lęk przed oceną utrudnia codzienne funkcjonowanie, gdy unikanie ludzi utrzymuje się miesiącami, gdy trudności odbijają się na pracy lub relacjach albo gdy obniżony nastrój i myśli o własnej bezwartościowości nie ustępują mimo prób zmiany.
Pomoc psychologiczną można uzyskać bezpłatnie w ramach NFZ, a przy nagłym kryzysie także w placówkach udzielających wsparcia w trybie pilnym. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą – w razie wątpliwości co do swojego stanu zgłoś się do lekarza lub psychologa.
Najczęstsze pytania
Czy pewności siebie można się nauczyć?
Tak, choć nie jest to zmiana jednorazowa. Samoocenę kształtują konkretne doświadczenia, dlatego pracuje się nad nią przez działanie: naukę nowych umiejętności, ćwiczenie komunikacji i stopniowe wchodzenie w sytuacje, których się unikało. Pomagają w tym poradniki psychologiczne z ćwiczeniami oraz praca z terapeutą.
Czym różni się pewność siebie od arogancji?
Pewność siebie to spokojne przekonanie o własnej wartości, które nie wymaga porównań. Arogancja opiera się na pomniejszaniu innych i często maskuje niepewność. Osoba pewna siebie potrafi przyznać się do niewiedzy i przyjąć krytykę, bo pojedyncza pomyłka nie podważa jej obrazu samej siebie.
Jak poradzić sobie ze stresem przed wystąpieniem publicznym?
Pomaga przygotowanie: spisany plan wypowiedzi, przećwiczenie pierwszych zdań na głos i wcześniejsze poznanie miejsca wystąpienia. Warto zacząć od mniejszych grup i stopniowo je powiększać. Jeśli lęk przed wystąpieniami blokuje pracę lub rozwój zawodowy, rozsądnie jest omówić to z psychologiem.
Gdzie szukać bezpłatnej pomocy psychologicznej?
Z psychoterapii można skorzystać w ramach NFZ. Punktem wyjścia bywa rozmowa z lekarzem rodzinnym, który podpowie dostępne ścieżki, a także poradnie zdrowia psychicznego działające w danym mieście. W części miejscowości działają też telefony wsparcia oraz bezpłatne konsultacje organizowane przez placówki samorządowe, choć ich dostępność bywa różna.
Jak reagować na krytykę, gdy ma się niską samoocenę?
Pomaga oddzielenie uwagi o konkretnej pracy od oceny własnej osoby i dopytanie o szczegół: co dokładnie wymaga poprawy. Konkret łatwiej sprawdzić i naprawić niż ogólne „było słabo”. Jeśli sama myśl o krytyce blokuje działanie i utrzymuje się od dłuższego czasu, warto omówić to z psychologiem.
Chętnie doradzam, pisząc na wszelakie tematy – sport, hobby, wnętrza, praca, rozwój i turystyka. Staram się znaleźć porady na wszystkie problemy.
