Laboratorium i praca w nim z pewnością nie należą do najłatwiejszych, a można nawet i powiedzieć, że również nie jest ona najbezpieczniejsza. Pracownicy bardzo często narażeni są na kontakt z toksycznymi substancjami i chemikaliami, które mogą być dla nich prawdziwym zagrożeniem.
Warto jednak zauważyć, że większość z nas kojarzy laboratorium głównie z przeprowadzanymi eksperymentami i testami. Mało kto jednak wie, że laboratoria, szczególnie te diagnostyczne, pomagają w znalezieniu przyczyny chorób i nieprawidłowości w naszym organizmie. W tym celu hodują one np. komórki bakterii czy wirusów z danej próbki. Nie mogłoby się to odbywać, gdyby nie odpowiednie sprzęty i urządzenia. Jednym z nich jest bez wątpienia loża z laminarnym przepływem powietrza. Do czego ona jednak służy?
Do czego służy loża z laminarnym przepływem powietrza?
Loża laminarna czy też loża z laminarnym przepływem powietrza z wyglądu przypomina nieco przeszkloną szafę. Niemniej jednak wyróżnia się ona tym, że występuje w niej przepływ całkowicie jałowego powietrza.
Co to oznacza w praktyce? Otóż jałowe powietrze pozbawione jest jakichkolwiek cząstek i atomów. Jest ono krystalicznie czyste i sterylne. Wobec tego we wnętrzu takiej loży panuje więc pełna sterylność, która jest wymagana np. w przypadku hodowania komórek. Niektóre z nich muszą być bowiem wysiewane w powietrzu bez żadnych zanieczyszczeń. Takie warunki można więc osiągnąć tylko i wyłącznie w loży laminarnej.
Takie urządzenie więc powinno się znaleźć w absolutnie każdym, profesjonalnym laboratorium. Nie tylko pomoże ono w efektywnej hodowli komórek bakterii, ale także znacznie ułatwi ona zadanie pracownikom.
Jak klasyfikuje się komory laminarne?
Klasyfikacja komór laminarnych jest równie istotna i znacznie może ułatwić wybór odpowiedniego urządzenia. Przede wszystkim warto wiedzieć, że wyróżnia się dwa typy komór laminarnych. Mowa jest o:
- komorze laminarnej z pionowym przepływem jałowego powietrza;
- komorze laminarnej z poziomym przepływem jałowego powietrza;
Jak łatwo się domyślić, w tym wypadku różnica polega głównie na kierunku przepływającego powietrza, a także na umiejscowieniu we wnętrzu filtra HEPA. Zwykle komory te mogą pochwalić się dwustopniową filtracja i ogromną wydajnością. Tak naprawdę to, który model zostanie wybrany, zależy już tylko i wyłącznie od potrzeb i oczekiwań danego laboratorium. Przepływ powietrza i jego kierunek w przypadku niektórych komórek bakterii i innych substancji jest tak naprawdę niezwykle istotny.
Jak pracować w loży laminarnej krok po kroku
Sama obecność urządzenia niczego nie gwarantuje – o jałowości decyduje sposób pracy. Nawiew uruchamia się z wyprzedzeniem, żeby przestrzeń robocza zdążyła przepłukać się czystym powietrzem, a następnie dezynfekuje blat i wewnętrzne ścianki, zaczynając od strony najdalszej od siebie i przesuwając się ku przodowi.
Do komory wstawia się wyłącznie to, co jest potrzebne, a każdy przedmiot dezynfekuje z zewnątrz przed włożeniem, bo nadmiar sprzętu na blacie zaburza przepływ. Kratek nawiewu i wywiewu nie wolno zasłaniać, a w komorze z przepływem poziomym nic nie może stać między filtrem a materiałem sterylnym. Ręce wprowadza się i wyjmuje powoli, bez gwałtownych ruchów, unikając rozmowy i kaszlu nad otwartym materiałem. Po zakończeniu pracy usuwa się odpady, ponownie dezynfekuje powierzchnie i zostawia włączony nawiew jeszcze przez chwilę.
Loża laminarna, komora bezpieczeństwa biologicznego czy digestorium?
Te trzy urządzenia bywają mylone, a chronią zupełnie co innego. Loża z przepływem laminarnym zabezpiecza materiał przed zanieczyszczeniem z otoczenia. W wersji z przepływem poziomym powietrze z przestrzeni roboczej kieruje się w stronę operatora, dlatego nie prowadzi się w niej prac z materiałem zakaźnym ani z substancjami lotnymi.
Komora bezpieczeństwa biologicznego łączy ochronę próbki z ochroną pracownika i otoczenia – powietrze opuszczające przestrzeń roboczą jest filtrowane, a na wlocie powstaje bariera powietrzna. To ona jest właściwym wyborem przy materiale biologicznie niebezpiecznym. Digestorium, czyli wyciąg chemiczny, odprowadza opary i pyły poza stanowisko, ale nie zapewnia sterylności. Wybór sprowadza się więc do jednego pytania: co ma być chronione – próbka, człowiek czy jedno i drugie.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze i ustawieniu
Podstawą są wymiary blatu i wysokość otworu roboczego, bo komora musi pomieścić realnie używany sprzęt, a nie pojedyncze naczynie. Przy pracy trwającej po kilka godzin dziennie znaczenie mają ergonomia i poziom hałasu. Przydaje się sygnalizacja stanu filtrów lub kontrola przepływu ostrzegająca przed spadkiem wydajności, a także oświetlenie przestrzeni roboczej i lampa do dezynfekcji powierzchni z blokadą uniemożliwiającą włączenie jej podczas pracy.
Równie ważne jest miejsce ustawienia: z dala od drzwi, przeciągów, nawiewów wentylacji i ciągów komunikacyjnych, na stabilnym blacie. Przed zakupem sprawdza się też dostęp serwisowy i dostępność filtrów zamiennych, bo to one decydują o kosztach eksploatacji.
Osobną kwestią jest moment, w którym pracę trzeba przerwać i wezwać serwis. Sygnałem ostrzegawczym są wyraźnie słabszy nawiew, nietypowy dźwięk wentylatora, alarm sterownika, powtarzające się zanieczyszczenia hodowli mimo poprawnej techniki pracy oraz każde uszkodzenie obudowy lub szyby. Prosta dokumentacja – data ostatniego przeglądu, wymiany filtra i kontroli przepływu – pozwala zaplanować serwis, zanim urządzenie zawiedzie w środku eksperymentu.
Najczęstsze pytania
Czym różni się loża laminarna od digestorium?
Loża laminarna nawiewa na stanowisko powietrze oczyszczone przez filtr HEPA i chroni materiał przed zanieczyszczeniem. Digestorium działa odwrotnie: zasysa powietrze ze stanowiska i odprowadza opary chemiczne poza pomieszczenie, chroniąc pracownika, ale nie zapewniając jałowości przestrzeni roboczej.
Czy loża laminarna chroni pracownika?
Nie w takim stopniu jak komora bezpieczeństwa biologicznego. Loża zapewnia czystość powietrza nad próbką, jednak w wersji z przepływem poziomym kieruje strumień w stronę osoby pracującej. Z materiałem zakaźnym lub substancjami lotnymi pracuje się w komorze bezpieczeństwa biologicznego albo pod wyciągiem.
Pionowy czy poziomy przepływ powietrza – co wybrać?
Przepływ pionowy sprawdza się przy pracy z większymi przedmiotami na blacie, bo powietrze opada z góry i trudniej je zasłonić. Przepływ poziomy daje bardzo równomierne warunki nad całym blatem, ale wymaga, by między filtrem a materiałem sterylnym nic nie stało, i nie nadaje się do pracy z materiałem niebezpiecznym.
Po co w loży laminarnej lampa UV?
Służy do dezynfekcji powierzchni przestrzeni roboczej między seriami pracy. Nie zastępuje dezynfekcji chemicznej, bo działa tylko tam, gdzie dociera światło, i nie oczyszcza miejsc zasłoniętych. Lampę włącza się przy zamkniętej i pustej komorze, nigdy w obecności osób przy stanowisku.
Jak często wymienia się filtr HEPA?
Termin zależy od intensywności pracy, czystości powietrza w laboratorium i zaleceń producenta danego urządzenia. Sygnałem do wymiany jest spadek przepływu wykazany podczas kontroli lub alarm sterownika. Poza wymianą filtrów potrzebne są okresowe przeglądy potwierdzające, że komora nadal spełnia deklarowane parametry.
